Bliski koniec odliczania vat'u od aut z kratką

Niebawem podatnicy podatku od towarów i usług utracą możliwość odliczania podatku naliczonego od nabycia samochodów "z kratką". Nastąpi to prawdopodobnie nie później niż z początkiem 2011 roku.

Trochę historii...

Sprawa dotyczy samochodów z tzw. kratką. Za takie uważa się powszechnie samochody inne niż osobowe o dopuszczalnej ładowności powyżej 500 kg. W praktyce pojęcie to przypisywano samochodom uniwersalnym, najczęściej skonstruowanym na podwoziu samochodów osobowych, z których homologacji wynikała dopuszczalna lądowość powyżej 500 kg. Taki stan można osiągnąć poprzez oddzielnie wewnątrz pojazdu „kratką” lub podobną przegrodą przestrzeni przeznaczonej do przewozu ludzi od przeznaczonej do transportowania niezbyt dużych ładunków.

Nabycie takiego samochodu – na mocy przepisów poprzedniej ustawy z dnia 8.stycznia 1993 roku o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. nr 11, poz. 50 z późn.zm.), która utraciła moc z dniem 1.maja 2004 roku – dawało podatnikom tego podatku możliwość odliczenia podatku naliczonego w całości zarówno przy ich nabyciu, jak i od nabywanego do ich napędu paliwa, o ile służyły prowadzonej działalności gospodarczej. W rezultacie, zakup samochodu „z kratką”, podobnie jak samochodu ciężarowego, teoretycznie uprawniał podatnika podatku od towarów i usług od odliczenia podatku naliczonego w pełnej wysokości, w przeciwieństwie do całkowitej niemożliwości odliczenia tego podatku w przypadku nabycia samochodu osobowego. Tak było w dniu 30.kwietnia 2004 roku.

Z dniem 1.maja 2004 roku weszła w życie nowa, obowiązująca obecnie ustawa o podatku od towarów i usług (ustawa z dnia 11.03.2004 roku – Dz.U. nr 54, poz. 535), a wraz z nią nowe regulacje. W zakresie tej problematyki wprowadzono tzw. wzór Lisaka.

Podany w art. 86 ust. 3 tej ustawy wzór: DŁ = 357 kg + n x 68 kg, gdzie:

DŁ – oznacza dopuszczalną ładowność samochodu,

n – oznacza ilość miejsc (siedzeń) łącznie z miejscem dla kierowcy,

określał granice kwalifikowania samochodu innego niż osobowy do grupy uprawniającej, bądź nie dającej prawa do odliczenia podatku. Z ustawy wynikało, że jeżeli auto inne niż osobowe spełniało warunek dopuszczalnej ładowności, to okoliczność ta winna zostać potwierdzona przez odpowiednią stację kontroli pojazdów.

W praktyce mogły zaistnieć trzy stany prawnopodatkowe: można było mieć prawo do odliczenia podatku w całości, nie mieć prawa do odliczenia w ogóle lub mieć możliwość do odliczenia podatku naliczonego w części, przy czym to ostatnie uprawniało do odliczenia 50% podatku, nie więcej niż 5.000 zł. Oczywiście, pomijam tu kwestię ostatecznej wysokości odliczenia podatku w proporcji w jakiej, o której mówi art. 86 ust. 1 ustawy. Suma sumarum, z odliczenia całkowitego mógł skorzystać podatnik przy nabyciu samochodów mających przeznaczenie i homologację jako ciężarowe oraz samochodów określonych w art. 86 ust. 4 w/w ustawy. Bez odliczenia pozostawał podatnik-nabywca samochodu osobowego lub samochodu innego niż osobowy, jeśli nie spełniał on warunku odpowiedniej dopuszczalnej ładowności wynikającej ze wzoru Lisaka (art. 86 ust. 3 i 5 ustawy). Z częściowego odliczenia korzystał zaś podatnik przy nabyciu samochodów „z kratką” o dopuszczalnej ładowności większej od wynikającej z zastosowania powyższego wzoru. 

W ślad za ograniczeniem możliwości odliczeń podatku naliczonego od nabycia samochodów, wprowadzono również zakaz możliwości obniżenia podatku należnego o podatek naliczony oraz możliwość zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym od nabywanych paliw silnikowych, oleju napędowego oraz gazu, wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych, wymienionych w art. 86 ust. 3 i 5 ustawy (art. 88 ust. 1 pkt. 3).

Te przepisy obowiązywały do 22.sierpnia 2005 roku i – co oczywiste! – były mniej korzystne od wynikających z poprzedniej ustawy.

Po kolejnej nowelizacji ustawy o VAT, od dnia 23.sierpnia 2005 roku obowiązują przepisy, zgodnie z którymi – pod względem możliwości odliczenia podatku naliczonego – pojazdy samochodowe można podzielić w następujące dwie grupy:

1 – pojazdy o dopuszczalnej masie całkowitej wynoszącej co najmniej 3,5 tony oraz wymienione w art. 86 ust. 4 ustawy, z zastrzeżeniem posiadania zaświadczenia wydawanego przez okręgową stację kontroli pojazdów na podstawie dodatkowego badania technicznego w odniesieniu do pojazdów wymienionych w punktach: 1-4 powołanego przepisu

2 – samochody osobowe i inne pojazdy samochodowe o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony, nie wymienione w art. 86 ust. 4 ustawy (art. 86 ust. 3).

Całkowicie zrezygnowano z wzoru Lisaka.

W odniesieniu do nabycia pojazdów zaliczonych do pierwszej z tych grup, podatnikowi przysługuje prawo odliczenia podatku naliczonego w całości. Natomiast w przypadku drugiej grupy pojazdów prawo do odliczenia podatku naliczonego zostało ograniczone do 60% kwoty podatku, nie więcej jednak niż kwoty 6.000 zł. Także i w tym miejscu pomijam kwestię ostatecznej wysokości odliczenia podatku w proporcji w jakiej, o której mowa w art. 86 ust. 1 ustawy.

Bez zmian pozostawiono art. 88 ust. 1 pkt. 3 dotyczący zakazujący możliwość odliczania i zwrotu podatku od nabywanych paliw silnikowych, oleju napędowego oraz gazu, wykorzystywanych do napędu samochodów osobowych i innych pojazdów samochodowych, wymienionych w art. 86 ust. 3 i 5 ustawy.

W tym stanie prawnym doszło do sporu podatnika z fiskusem. Niezadowalający obrót sprawy w kraju zmobilizował podatnika do skierowania sprawy do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (obecnie: Trybunału Sprawiedliwości U.E.). Dnia 22.grudnia 2008 roku w sprawie Magoora Spółka z o.o. przeciwko Polsce (sygnatura C-414/07), Trybunał orzekł, że – przystępując z dniem 1.maja 2004 roku do U.E. – Polska nie miała prawa – poprzez zmianę ustawy – pogarszać sytuacji podatników, wprowadzając dalsze ograniczenia w zakresie możliwości odliczania podatku naliczonego od paliwa do napędu samochodów, których nabycie stwarzało podatnikom uprzednio taką możliwość odliczenia. Pismem nr PT3/812/4/15/CZE/09/185 z dni 13.lutego 2009 roku Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Finansów fiskus uznał, iż w zakresie, w jakim przepisy obecnej ustawy o podatku od towarów i usług pogorszyły możliwość skorzystania przez podatników z odliczenia podatku naliczonego wynikającego z nabycia samochodu innego niż osobowy o dopuszczalnej ładowności powyżej 500 kg oraz paliwa służącego do napędu takiego samochodu względem przepisów istniejących w dniu 30.kwietnia 2004 roku, należy stosować przepisy poprzednie.

Zaistniała też możliwość odzyskania utraconego podatku poprzez dokonanie stosownych korekt deklaracji rozliczeniowych. W ten sposób podatnicy mogli od tamtego czasu stosować korzystniejsze, uchylone przez Sejm RP przepisy. Na nowo zaczęły pojawiać samochody „z kratką”. Oczywiście, sytuacja nie dotyczyła  samochodów osobowych, których nabycie nadal nie daje możliwości odliczenia podatku naliczonego w całości, lecz tylko w ograniczonym zakresie (art. 86 ust. 3 ustawy); dotyczy to też paliwa do tych samochodów (art. 88 ust. 1 pkt. 3 ustawy).  Potwierdził to prawomocny wyrok N.S.A. w sprawie I FSK 960/09.

Koniec tego szczęścia jest jednak bliski. Już w 2009 roku Rząd Polski wystąpił z wnioskiem do Komisji Europejskiej o udzielnie derogacji umożliwiającej okresowe wprowadzenie szczególnego środka w postaci ograniczenia prawa do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu niektórych pojazdów samochodowych oraz paliwa stosowanego do ich napędu. Za podstawę przedmiotowego wniosku służy art. 117 szóstej dyrektywy Rady nr 77/388/EWG z dnia 17.maja 1977 roku w sprawie harmonizacji ustawodastw państw członkowskich w odniesieniu do podatków obrotowych (Dz.Urz. W.E. L 145 z dnia 13.06.1977 r. str. 1 z późn.zm. Dz.Urz. UE Polskie wydanie specjalne rozdz. 9, t. 1, str. 23 z późn.zm.), który pozwala na zawieszenie możliwości odliczania podatku w razie złej koniunktury. Zamierzeniem było wprowadzenie tych ograniczeń z dniem 1.stycznia 2010 roku. Jednak Komisja Europejska nieco opóźniła zakusy Rządu i projekt decyzji podjęła dopiero ostatnio – derogacja 2010/0161 (NLE). Prawdopodobne jest zrównanie zasad odliczania podatku VAT od samochodów o dopuszczalnej ładowności powyżej 500 kg innych niż samochody osobowe z zasadami dotyczącymi samochodów osobowych, a więc do 60%, nie więcej jednak niż do kwoty 6.000 zł. Ma ono obowiązywać przez trzy lata.

Kto zyska – na pewno budżet państwa, kto straci – na pewno branża motoryzacyjna oraz podatnicy VAT, jeśli nie pośpieszą się z zakupem samochodu „z kratką”.